Κλασική μουσική και Όπερα στην Ελλάδα

Αρχική / Κλασικό Τραγούδι / Olivier Messiaen: Κλασικό τραγούδι: Μια Προσευχή που εισακούστηκε

Olivier Messiaen: Κλασικό τραγούδι: Μια Προσευχή που εισακούστηκε

O Συνθέτης Κλασικής Μουσικής Olivier Messiaen

Ο Olivier Messiaen και η πνευματική ορμή του Prière exaucée

Η κλασική μουσική του 20ού αιώνα συχνά ταυτίζεται με τον πειραματισμό και την αποδόμηση, όμως στην περίπτωση του Olivier Messiaen, η δημιουργία λειτούργησε ως ένα μέσο έκφρασης μιας βαθιάς, προσωπικής πίστης και μιας σχεδόν σωματικής χαράς. Το έργο Poèmes pour Mi, που ολοκληρώθηκε το 1936, αποτελεί έναν από τους πιο σημαντικούς σταθμούς στην πρώιμη καριέρα του Γάλλου συνθέτη. Το ένατο και τελευταίο τραγούδι του κύκλου, το Prière exaucée (Προσευχή που εισακούστηκε), κλείνει αυτή τη συλλογή με έναν τρόπο που ανατρέπει τις προσδοκίες για το πώς μπορεί να ακούγεται μια θρησκευτική ή ερωτική εξομολόγηση.

Η έμπνευση πίσω από τον κύκλο τραγουδιών Poèmes pour Mi

Ο Olivier Messiaen έγραψε τους στίχους και τη μουσική για τη σύζυγό του, τη βιολονίστα Claire Delbos, την οποία αποκαλούσε χαϊδευτικά “Mi”. Αν και ο τίτλος παραπέμπει σε μια ιδιωτική αφιέρωση, το περιεχόμενο του έργου ξεφεύγει από τα όρια ενός απλού ρομαντικού αφιερώματος. Ο συνθέτης επιχειρεί να συνδέσει το μυστήριο του γάμου με τη χριστιανική θεολογία, βλέποντας την ανθρώπινη ένωση ως μια αντανάκλαση της θείας αγάπης.

Το Prière exaucée δεν είναι ένας χαμηλόφωνος ψίθυρος. Είναι ένας ορμητικός χείμαρρος ήχου που γιορτάζει την εκπλήρωση μιας επιθυμίας. Στην ιστορία της μουσικής, σπάνια βρίσκουμε έργα που να αποδίδουν με τέτοια ένταση την αίσθηση της πνευματικής ικανοποίησης, χωρίς να διολισθαίνουν σε μελοδραματισμούς. Ο Messiaen εδώ χρησιμοποιεί τη φωνή της σοπράνο ως ένα όργανο που πρέπει να υπερβεί τα όρια της για να μεταφέρει το μέγεθος αυτής της χαράς.

Η ρυθμική ζωντάνια και οι επιρροές από τη φύση

Ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα στοιχεία στην κλασική μουσική του 20ού αιώνα είναι η απελευθέρωση από τον σταθερό παλμό που γνωρίζαμε στους προηγούμενους αιώνες. Ο Messiaen, παθιασμένος ορνιθολόγος, μετέφερε τη μελωδία των πουλιών και τους σύνθετους ρυθμούς της φύσης μέσα στις παρτιτούρες του. Στο Prière exaucée, αυτή η επιρροή είναι εμφανής στον τρόπο που εξελίσσεται η μελωδία.

  • Ασύμμετροι ρυθμοί: Η μουσική δεν ακολουθεί ένα τυποποιημένο μοτίβο, αλλά μοιάζει να αναπνέει μαζί με τον στίχο.
  • Η χρήση των καμπανών: Το πιάνο (ή η ορχήστρα στην μεταγενέστερη εκδοχή του 1937) μιμείται τους ήχους των καμπανών των γαλλικών καθεδρικών ναών. Για τον Messiaen, οι καμπάνες ήταν το σύμβολο της επικοινωνίας μεταξύ ουρανού και γης.
  • Χρωματική παλέτα: Ο συνθέτης είχε την ιδιότητα της συναισθησίας, έβλεπε δηλαδή χρώματα όταν άκουγε ήχους. Το συγκεκριμένο κομμάτι είναι πλημμυρισμένο από “φωτεινά” ηχοχρώματα που αντιστοιχούν στην κατάσταση της ευγνωμοσύνης.

Η πρεμιέρα του έργου

Το 1936, όταν ο Messiaen συνέθετε το Prière exaucée, η Ευρώπη βρισκόταν σε μια μεταβατική και ταραγμένη περίοδο. Ενώ πολλοί συνάδελφοί του στρέφονταν στον νεοκλασικισμό ή σε πολιτικά στρατευμένη τέχνη, εκείνος επέλεξε να στραφεί προς τα μέσα. Η πρώτη παρουσίαση του έργου έγινε στο Παρίσι, με την Marcelle Bunlet στο τραγούδι και τον ίδιο τον συνθέτη στο πιάνο.

Η υποδοχή του έργου ήταν θερμή, αν και πολλοί ξαφνιάστηκαν από τη δύναμη της γραφής του. Δεν επρόκειτο για τη γαλλική “κομψότητα” που είχε συνηθίσει το κοινό από τον Debussy ή τον Ravel. Ο Messiaen εισήγαγε μια νέα γλώσσα, πιο τραχιά αλλά ταυτόχρονα πιο εκθαμβωτική. Το Prière exaucée συγκεκριμένα, με το θριαμβευτικό του φινάλε, καθιέρωσε τον συνθέτη ως μια φωνή που δεν φοβόταν να μιλήσει για το ιερό με όρους απόλυτης νεωτερικότητας.

Η ερμηνευτική προσέγγιση

Το να ερμηνεύσει μια τραγουδίστρια το ένατο μέρος των Poèmes pour Mi αποτελεί μια πραγματική πρόκληση. Ο Messiaen απαιτεί μια φωνή με μεγάλο όγκο, που να μπορεί να διαπεράσει τη συνοδεία του πιάνου ή της ορχήστρας, ειδικά στις υψηλές νότες που κυριαρχούν στο τέλος του κομματιού.

  • Η λέξη “Alleluia”: Ολόκληρο το κομμάτι χτίζεται γύρω από την έννοια της δοξολογίας. Οι λέξεις σε αυτή την περίπτωση, δεν είναι μόνο φορείς νοήματος, αλλά ηχητικά αντικείμενα.
  • Η ενέργεια του πιάνου: Οι συγχορδίες είναι μεγάλες, συχνά εκκωφαντικές, δημιουργώντας ένα ηχητικό τείχος που περιβάλλει τη φωνή.

Στην περίοδο που διανύουμε, η ακρόαση έργων όπως το Prière exaucée προσφέρει μια διαφορετική οπτική για την κλασική μουσική του 20ού αιώνα. Δεν είναι μια μουσική που απευθύνεται μόνο σε ειδικούς ή σε όσους γνωρίζουν θεωρία. Είναι μια μουσική που βασίζεται στο ένστικτο ή ίσως σε κάτι βαθύτερο.

Ο Messiaen κατάφερε να αποτυπώσει τη στιγμή που ένας άνθρωπος νιώθει ξαφνικά, πως η ζωή του απέκτησε νόημα. Είτε το δει κανείς μέσα από το πρίσμα της Χριστιανικής πίστης, είτε ως μια προσωπική στιγμή ευτυχίας, η “Προσευχή που εισακούστηκε” παραμένει ένα από τα πιο αισιόδοξα έργα του παγκόσμιου ρεπερτορίου. Σε μια εποχή που η τέχνη συχνά εστιάζει στο σκοτάδι, ο Messiaen επιμένει να κοιτάζει προς το φως, χρησιμοποιώντας κάθε διαθέσιμο ήχο για να το περιγράψει.

Η δύναμη του έργου βρίσκεται στην άμεση επαφή του με την ανθρώπινη εμπειρία. Δεν χρειάζεται να είναι κανείς θρησκευόμενος για να νιώσει την ανάταση που προσφέρει αυτό το κλείσιμο του κύκλου των τραγουδιών. Αρκεί να αφεθεί στην ορμή της φωνής και στην ηχητική λάμψη που ο Messiaen δημιούργησε με τόση ακρίβεια και πάθος.

The20thCenturyClassical.gr

Ετικέτα: