Κλασική μουσική και Όπερα στην Ελλάδα

Αρχική / Κλασική Μουσική 20ός αι. / Alban Berg – Drei Orchesterstücke

Alban Berg – Drei Orchesterstücke

Κλασική μουσική - Συνθέτης alban berg

Τρία Ορχηστρικά Κομμάτια, Op. 6 του Alban Berg: Ένα Δώρο Γενεθλίων στον Άρνολντ Σένμπεργκ

Το καλοκαίρι του 1914, ο Αυστριακός συνθέτης Άλμπαν Μπεργκ βρισκόταν στην εξοχική κατοικία στο Τραχύτεν (Trahütten) της Στυρίας. Εκεί εργαζόταν πάνω σε μια νέα σύνθεση που θα αποτελούσε το Op. 6 του: τα «Τρία Ορχηστρικά Κομμάτια» (Drei Orchesterstücke).

Η πορεία προς τη σύνθεση και την πρεμιέρα

Μέχρι εκείνη την περίοδο, μαθητεύοντας δίπλα στον Arnold Schönberg, ο Alban Berg είχε συνθέσει κυρίως τραγούδια (lieder), όπως τα Altenberg Lieder. Σκεφτόταν να προχωρήσει σε μια μεγαλύτερη φόρμα, όπως μια σουίτα ή μια συμφωνία, αλλά τελικά επέλεξε τη μορφή των ορχηστρικών κομματιών.

Η διαδικασία της σύνθεσης διήρκεσε από το 1913 έως το 1915, με το κύριο σώμα του έργου να ολοκληρώνεται στις 23 Αυγούστου 1914. Ο Alban Berg το αφιέρωσε «στον δάσκαλο και φίλο μου Άρνολντ Σένμπεργκ με αμέτρητη ευγνωμοσύνη και αγάπη», στέλνοντάς το ως δώρο για τα 40ά γενέθλιά του, στις 13 Σεπτεμβρίου 1914. Σε επιστολή του, ανέφερε πως προσπάθησε να ακολουθήσει όλες τις παροτρύνσεις και τις προτάσεις του Σένμπεργκ, σημειώνοντας πόσο πολύ τον βοήθησαν η μελέτη των ορχηστρικών έργων του δασκάλου του και οι εμπειρίες του από τις πρόβες στο Άμστερνταμ.

Η πρώτη εκτέλεση περιορίστηκε στα δύο πρώτα κομμάτια και πραγματοποιήθηκε στο Βερολίνο στις 5 Ιουνίου 1923, στο πλαίσιο της Αυστριακής Μουσικής Εβδομάδας, υπό τη διεύθυνση του Άντον Βέμπερν. Το έργο παρουσιάστηκε ολόκληρο αρκετά χρόνια αργότερα, στις 14 Απριλίου 1930, στην αναθεωρημένη έκδοση που είχε δημοσιεύσει ο οίκος Universal Edition το 1929. Την πρεμιέρα έδωσε η ορχήστρα του Όλντενμπουργκ (Oldenburger Landesorchester), υπό τη διεύθυνση του Γιοχάνες Σίλερ.

Η δομή των τριών μερών

Η παρτιτούρα έδινε τη δυνατότητα να εκτελεστούν μόνο τα δύο πρώτα μέρη, όπως και έγινε το 1923. Ωστόσο, όταν παίχτηκε ολόκληρο το έργο, ο Alban Berg συνέκρινε τη διαδοχή των τριών μερών με μια συμφωνία:

  1. Präludium (Πρελούδιο): Ένα σχεδόν ιμπρεσιονιστικό εισαγωγικό κομμάτι με πλούσια ηχοχρώματα. Μετά από μια ιδιαίτερη εισαγωγή με τα φαγκότα και τα βιολιά να παρουσιάζουν ένα επιβλητικό, διευρυμένο θέμα, το οποίο στη συνέχεια αναπτύσσεται πλήρως.
  2. Reigen (Κυκλικός Χορός): Γεμάτο από ρυθμούς βαλς και αυστριακών λαϊκών χορών (Ländler), το μέρος αυτό αναδεικνύει τον εκλεκτικισμό του Μπεργκ, ο οποίος συνδυάζει το παλιό με το νέο και το κλασικό με το λαϊκό, συχνά με στοιχεία γκροτέσκο. Στη συμφωνική δομή του έργου, το Reigen παίρνει τη θέση του Σκέρτσο. Ο μουσικολόγος Ντέρικ Πάφετ είχε εικάσει πως ο τίτλος ίσως παραπέμπει στο ομώνυμο θεατρικό έργο του Άρτουρ Σνίτσλερ, αντίτυπο του οποίου διέθετε ο Μπεργκ.
  3. Marsch (Εμβατήριο): Το εκτενές φινάλε του έργου είναι ένα εμβατήριο που ξεχωρίζει για την αίσθηση αποδιοργάνωσης και τις ακραίες ενορχηστρωτικές αντιθέσεις.

Ο φιλόσοφος και μουσικολόγος Τέοντορ Αντόρνο, σε ανάλυσή του το 1968, θυμήθηκε την πρώτη εντύπωση που του προκάλεσε η παρτιτούρα του Marsch όταν του την έδειξε ο Μπεργκ: του είπε ότι οπτικά έμοιαζε σαν να παίζονται ταυτόχρονα τα Πέντε Ορχηστρικά Κομμάτια του Σένμπεργκ και η Ενάτη Συμφωνία του Μάλερ. Σύμφωνα με τον Αντόρνο, ο Μπεργκ δέχτηκε το σχόλιο με εμφανή ευχαρίστηση και απάντησε με ένταση πως έτσι θα μπορούσε επιτέλους να ακουστεί πώς ηχεί πραγματικά μια οκτάφωνη συγχορδία στα χάλκινα, σαν να αμφέβαλλε αν κάποιο ακροατήριο θα επιβίωνε από μια τέτοια ηχητική ισχύ.

Ενορχήστρωση

  • Ξύλινα πνευστά: 4 φλάουτα (όλα με εναλλαγή σε πίκολο), 4 όμποε (το 4ο με εναλλαγή σε αγγλικό κόρνο), 4 κλαρινέτα σε Λα (το 3ο με εναλλαγή σε κλαρινέτο σε Μι ύφεση), 1 μπάσο κλαρινέτο σε Σι ύφεση, 3 φαγκότα και 1 κόντρα φαγκότο.
  • Χάλκινα πνευστά: 6 κόρνα σε Φα, 4 τρομπέτες σε Φα, 4 τρομπόνια (3 τενόρα, 1 μπάσο) και 1 κόντρα μπάσο τούμπα.
  • Κρουστά: 2 σετ τυμπάνων, γκραν κάσα, ταμπούρο, πιατίνια, κρεμαστό πιατίνι, μεγάλο και μικρό ταμ-ταμ, γκλόκενσπιλ, ξυλόφωνο και τσελέστα. Στο δεύτερο και τρίτο μέρος προστίθενται τενόρο τύμπανο και τρίγωνο, ενώ αποκλειστικά στο τρίτο μέρος χρησιμοποιείται ένα μη μεταλλικό σφυρί (κατά το πρότυπο του Μάλερ).
  • Έγχορδα: 2 άρπες, πρώτα και δεύτερα βιολιά, βιόλες, βιολοντσέλα και κοντραμπάσα.

20thClassicalMusic.gr

Ετικέτα: