Κλασική μουσική και Όπερα στην Ελλάδα

Αρχική / Διανοητική Σονάτα / Ιωάννης Καποδίστριας Η «Σονάτα του Αποχαιρετισμού»: Ο Ανεκπλήρωτος Έρωτας!

Ιωάννης Καποδίστριας Η «Σονάτα του Αποχαιρετισμού»: Ο Ανεκπλήρωτος Έρωτας!

Η «Σονάτα του Αποχαιρετισμού»: Ο Ανεκπλήρωτος Έρωτας του Ιωάννη Καποδίστρια και της Ρωξάνδρας Στούρτζα μέσα από τις Νότες του Μπετόβεν

Η «Σονάτα του Αποχαιρετισμού»: Ο Ανεκπλήρωτος Έρωτας του Ιωάννη Καποδίστρια και της Ρωξάνδρας Στούρτζα μέσα από τις Νότες του Μπετόβεν

Η ιστορία της Ευρώπης του 19ου αιώνα είναι γεμάτη με σκληρή διπλωματία, πολέμους και πολιτικές συμμαχίες. Ωστόσο, πίσω από τις κλειστές πόρτες των τσαρικών ανακτόρων και των διπλωματικών γραφείων, κρύβεται μια από τις πιο συγκινητικές και μελαγχολικές ιστορίες. Πρωταγωνιστές της, ο πρώτος Κυβερνήτης της Ελλάδας, Ιωάννης Καποδίστριας, η λόγια αριστοκράτισσα Ρωξάνδρα Στούρτζα και ένα μουσικό έργο-σταθμός: η Σονάτα για πιάνο Νο. 26 σε Μι ύφεση μείζονα (Op. 81a) του Λούντβιχ βαν Μπετόβεν, γνωστή και ως «Das Lebewohl» (Ο Αποχαιρετισμός).

Μια Μοιραία Συνάντηση στην Αγία Πετρούπολη

Το 1809, ο νεαρός Κερκυραίος κόμης Ιωάννης Καποδίστριας φτάνει στην Αγία Πετρούπολη, προσκεκλημένος του Τσάρου Αλεξάνδρου Α΄, για να ενταχθεί στο ρωσικό διπλωματικό σώμα. Εκεί γνωρίζει τη Ρωξάνδρα Στούρτζα, κόρη του συμβούλου Επικρατείας Σκαρλάτου Στούρτζα και κυρία επί των τιμών της Αυτοκράτειρας Ελισάβετ.

Η Ρωξάνδρα, μια γυναίκα με σπάνια καλλιέργεια, ευφυΐα και βαθιά αγάπη για τις τέχνες, τη φιλοσοφία και την Ελλάδα, γοητεύεται αμέσως από τον ευγενή, μελαγχολικό και οραματιστή Καποδίστρια.

«Ο κόμης Καποδίστριας ανήκει στους σπάνιους ανθρώπους, των οποίων η γνωριμία αποτελεί σταθμό στη ζωή», θα γράψει αργότερα στα Απομνημονεύματά της.

Για τρία χρόνια, οι δυο τους μοιράζονται ατέλειωτες συζητήσεις, κοινά όνειρα για την απελευθέρωση της πατρίδας, αλλά και μια βαθιά αμοιβαία έλξη. Η μουσική ήταν η κοινή τους καταφυγή, και το πιάνο της Ρωξάνδρας ο «εξομολογητής» των συναισθημάτων τους.

Η Σονάτα Op. 81a του Μπετόβεν: Η Μουσική του Αποχωρισμού

Την ίδια περίοδο, στη Βιέννη, ο Λούντβιχ βαν Μπετόβεν συνθέτει τη Σονάτα για πιάνο Νο. 26 (1809-1810). Το έργο γράφτηκε με αφορμή την εσπευσμένη αναχώρηση του προστάτη και μαθητή του Μπετόβεν, Αρχιδούκα Ροδόλφου, από τη Βιέννη, καθώς τα στρατεύματα του Ναπολέοντα πλησίαζαν την πόλη.

Είναι η μοναδική σονάτα του Μπετόβεν με ξεκάθαρο προγραμματικό (αφηγηματικό) χαρακτήρα. Χωρίζεται σε τρία μέρη, τα οποία αποτυπώνουν την ψυχολογική διαδρομή του αποχωρισμού:

  1. Das Lebewohl (Ο Αποχαιρετισμός – Adagio/Allegro): Ο συνθέτης γράφει τις συλλαβές «Le-be-wohl» (Αντίο) πάνω από τις τρεις πρώτες συγχορδίες, δημιουργώντας ένα μοτίβο γεμάτο θλίψη.
  2. Abwesenheit (Η Απουσία – Andante espressivo): Μια μουσική απεικόνιση της μοναξιάς, της μελαγχολίας και της προσμονής.
  3. Das Wiedersehen (Η Επανένωση – Vivacissimamente): Μια έκρηξη χαράς και λυτρωτικού ενθουσιασμού για την επιστροφή του αγαπημένου προσώπου.

Το φθινόπωρο του 1811, ο Καποδίστριας διορίζεται στη ρωσική πρεσβεία στη Βιέννη. Η ώρα του αποχωρισμού από την Αγία Πετρούπολη και τη Ρωξάνδρα έχει φτάσει.

Σύμφωνα με τις ιστορικές πηγές και τις επιστολές τους, κατά την τελευταία τους συνάντηση πριν από το ταξίδι, ο Καποδίστριας πλησίασε τη Ρωξάνδρα και της ζήτησε να του παίξει στο πιάνο τη συγκεκριμένη, ολοκαίνουργια τότε, «Σονάτα του Αποχαιρετισμού» του Μπετόβεν.

«Δεν γνωρίζω πότε και πού θα ξανασυναντηθούμε. Ο Θεός μονάχα το γνωρίζει. Εγώ, όμως, πρέπει να ακολουθήσω την πορεία του καθήκοντος, την πορεία του χρέους απέναντι στην πατρίδα, την Ελλάδα, όπου έχω τάξει τη ζωή μου», της είπε, θέτοντας το εθνικό καθήκον πάνω από την προσωπική ευτυχία.

Οι νότες του Μπετόβεν έγιναν ο βουβός θρήνος του έρωτά. Έκτοτε, η σονάτα αυτή μετατράπηκε στο απόλυτο σύμβολο της σχέσης τους. Στα χρόνια που ακολούθησαν, μέσα από την πλούσια αλληλογραφία τους, η Ρωξάνδρα συχνά ανέφερε πως κατέφευγε στο πιάνο της παίζοντας το «Das Lebewohl» για να νιώσει κοντά του.

Ένας Έρωτας που Έμεινε στην Ιστορία

Ο Καποδίστριας δεν παντρεύτηκε ποτέ. Η Ρωξάνδρα, πιεζόμενη από τις αυλικές ίντριγκες και την τσαρίνα, αναγκάστηκε να κάνει έναν συμβατικό, δυστυχισμένο γάμο με τον κόμη Έντλινγκ, όμως η καρδιά της παρέμεινε για πάντα δοσμένη στον Έλληνα διπλωμάτη και μετέπειτα Μέγα Κυβερνήτη της Ελλάδος. Φορούσε μέχρι το τέλος της ζωής της ένα χρυσό δαχτυλίδι με μια πεταλούδα –σύμβολο της ψυχής– που της είχε χαρίσει εκείνος.

Όταν ο Καποδίστριας δολοφονήθηκε στο Ναύπλιο το 1831, η Ρωξάνδρα βυθίστηκε στο πένθος. Η «Σονάτα του Αποχαιρετισμού» δεν είχε πλέον τρίτο μέρος για εκείνους· η επανένωση (Das Wiedersehen) δεν ήρθε ποτέ επί γης.

Στην μνήμη του Μεγάλου Κυβερνήτη της Ελλάδος!

Yiannis Panagiotakis

The20thCenturyClassical.gr

Ετικέτα: