Κλασική μουσική και Όπερα στην Ελλάδα

Αρχική / Κλασική Μουσική 20ός αι. / Paul Hindemith – Symphonic Metamorphosis: III. Andantino

Paul Hindemith – Symphonic Metamorphosis: III. Andantino

Σύνθετης Κλασικής μουσικής του 20ού αιώνα Paul Hindemith με βιολί

Paul Hindemith – Symphonic Metamorphosis: III. Andantino: η ποιητική όψη μιας συμφωνικής μεταμόρφωσης

Όταν γίνεται λόγος για το Symphonic Metamorphosis of Themes by Carl Maria von Weber (1943), η προσοχή στρέφεται συνήθως στο εκρηκτικό Marsch, ένα από τα δημοφιλέστερα συμφωνικά φινάλε της Κλασικής Μουσικής του 20ού αιώνα. Ωστόσο, η αληθινή καρδιά του έργου βρίσκεται ίσως στο τρίτο μέρος, το Andantino, όπου ο Paul Hindemith αποκαλύπτει μια διαφορετική πτυχή της δημιουργικής του προσωπικότητας: έναν κόσμο λυρικής περισυλλογής, βαθιάς εσωστρέφειας και εκλεπτυσμένης ορχηστρικής γραφής.

Το έργο γράφτηκε το 1943 στις Ηνωμένες Πολιτείες, όπου ο Hindemith είχε εγκατασταθεί μετά την αποχώρησή του από τη ναζιστική Γερμανία. Η αρχική ιδέα προέκυψε μετά από πρόταση του χορογράφου Léonide Massine για ένα μπαλέτο βασισμένο στη μουσική του Carl Maria von Weber. Ωστόσο, η συνεργασία αυτή δεν ευδοκίμησε και ο συνθέτης αξιοποίησε το υλικό για να δημιουργήσει μια αυτόνομη συμφωνική σύνθεση, στην οποία οι μελωδίες του Weber μετασχηματίζονται δημιουργικά μέσα από τη δική του μουσική προοπτική.

Το Andantino βασίζεται στο Andantino con moto από το δεύτερο κομμάτι των Six Pieces for Piano Four Hands, Opus 60 του Weber. Η επιλογή αυτής της μικρής πιανιστικής σελίδας είναι χαρακτηριστική της αισθητικής του Hindemith. Αντί να αναζητήσει ένα ήδη συμφωνικό θέμα, προτίμησε μια μουσική σχεδόν οικιακής κλίμακας, την οποία ανέπτυξε σε ένα από τα πλέον ποιητικά επεισόδια ολόκληρου του έργου.

Το μέρος ανοίγει χωρίς εισαγωγή. Ένα μοναχικό όμποε παρουσιάζει τη βασική μελωδία, ενώ τα υπόλοιπα όργανα δημιουργούν ένα διαφανές, σχεδόν αιωρούμενο αρμονικό περιβάλλον. Η δωρικότητα είναι εντυπωσιακή. Αντί για συγκροτημένες κορυφώσεις, ο Hindemith οικοδομεί μια ατμόσφαιρα εσωτερικής έντασης, όπου κάθε χρωματική μετατόπιση και κάθε αλλαγή ορχηστρικού χρώματος αποκτούν ένα αυτοτελές σημαινόμενο.

Εδώ φυσικά διακρίνεται μία από τις μεγαλύτερες αρετές του συνθέτη ως ενορχηστρωτή. Ξύλινα πνευστά, έγχορδα και χάλκινα ανταλλάσσουν διαρκώς μικρά μοτίβα, δημιουργώντας μια υφή που θυμίζει μουσική δωματίου σε συμφωνικές διαστάσεις. Η πολυφωνική σκέψη του Hindemith είναι πάντοτε παρούσα, αλλά ποτέ δεν υπερτονίζει την ακουστική εμπειρία· αντίθετα, ακολουθεί τη φυσική ροή της μελωδίας.

Ιδιαίτερη θέση κατέχει το περίφημο σόλο του φλάουτου, μία από τις χαρακτηριστικότερες στιγμές ολόκληρης της σύνθεσης. Η γραφή του συνδυάζει τεχνική δεξιοτεχνία με εκφραστική λεπτότητα, καθώς η μελωδική γραμμή αναπτύσσεται με σχεδόν αυτοσχεδιαστική ελευθερία πάνω σε ένα σταθερό αρμονικό υπόβαθρο.

Η έννοια της «μεταμόρφωσης» αποκτά εδώ το βαθύτερο νόημά της. Ο Hindemith δεν αντιμετωπίζει τον Weber ως ιστορικό κειμήλιο ούτε επιχειρεί μια νεορομαντική αναβίωση. Οι αρχικές μελωδίες παραμένουν αναγνωρίσιμες, όμως το αρμονικό τους περιβάλλον, η αντίστιξη, η ρυθμική τους λειτουργία και κυρίως η ορχηστρική τους διάσταση ανήκουν ολοκληρωτικά στον κόσμο του 20ού αιώνα. Πρόκειται για έναν δημιουργικό διάλογο ανάμεσα σε δύο εποχές και όχι για μια απλή άσκηση ύφους.

Η σύνθεση αντανακλά και μια ευρύτερη αισθητική στάση του Hindemith. Ενώ πολλοί συνθέτες της γενιάς του επέλεξαν είτε τη ριζική ρήξη με την παράδοση είτε την πιστή αναπαραγωγή παλαιότερων μορφών, εκείνος αναζήτησε έναν τρίτο δρόμο: την ανανέωση μέσω της δημιουργικής συνέχειας. Το παρελθόν γίνεται πρώτη ύλη για μια νέα μουσική πραγματικότητα, χωρίς να χάνει την ταυτότητά του αλλά και χωρίς να περιορίζει τη φαντασία του σύγχρονου δημιουργού.

Ακούγοντας σήμερα το Andantino, γίνεται εύκολα αντιληπτό γιατί το Symphonic Metamorphosis συγκαταλέγεται στα σημαντικότερα συμφωνικά έργα του Hindemith. Αν το Marsch εκφράζει τη λαμπρότητα και τη δύναμη της ορχήστρας, το τρίτο μέρος αποκαλύπτει την ποιητική της διάσταση.

Ίσως γι’ αυτό το Andantino παραμένει το πιο ανθρώπινο κεφάλαιο της Symphonic Metamorphosis. Μέσα στη διαύγεια της γραφής και στη διακριτική του μελαγχολία, ο Hindemith δείχνει πως η πραγματική μεταμόρφωση δεν αφορά μόνο τις μουσικές ιδέες, αλλά και τον τρόπο με τον οποίο η παράδοση μπορεί να αποκτήσει νέα ζωή χωρίς να απολέσει την ουσία της.

The20thCenturyClassical.gr

Ετικέτα: