Κλασική μουσική και Όπερα στην Ελλάδα

Αρχική / Κλασική Μουσική 20ός αι. / Arthur Honegger: Σύγχρονη Μουσική Δωματίου

Arthur Honegger: Σύγχρονη Μουσική Δωματίου

Arthur Honegger: Κλασική μουσική

Arthur Honegger: Κουαρτέτο Εγχόρδων Αρ. 3 σε Μι Ελάσσονα, H. 114 – Μια Όψιμη εκδοχή της Μοντέρνας Μουσικής Δωματίου

Στη μακρά ιστορία της κλασικής μουσικής του 20ού αιώνα, ο Arthur Honegger (1892–1955) κατέχει μια μοναδική και ιδιότυπη θέση. Παρά το γεγονός ότι συνδέθηκε ιστορικά με την περίφημη «Ομάδα των Έξι» (Les Six) στο Παρίσι, η δική του καλλιτεχνική παρουσία απομακρύνθηκε γρήγορα από την ανάλαφρη, αντι-ρομαντική αισθητική του Ζαν Κοκτώ και του Ερίκ Σατί. Ο Ονεγκέρ παρέμεινε βαθιά αφοσιωμένος στη γερμανική παράδοση με κορυφαία πρότυπα τον Γιόχαν Σεμπάστιαν Μπαχ και τον Λούντβιχ βαν Μπετόβεν, συνδυάζοντας έτσι την δομική αυστηρότητα και το πολυφωνικό βάθος με μια αμείλικτη μοντερνιστική ενέργεια.

Ανάμεσα στα λιγότερο προβεβλημένα αλλά απολύτως κρίσιμα έργα της ωριμότητάς του συγκαταλέγεται το Κουαρτέτο Εγχόρδων Αρ. 3 σε Μι Ελάσσονα (H. 114), το οποίο γράφτηκε μεταξύ 1936 και 1937. Σε μια εποχή που η Ευρώπη βρισκόταν στη σκιά της επερχόμενης πολιτικής θύελλας και ο ίδιος ο συνθέτης πειραματιζόταν με μεγάλες δραματικές φόρμες (όπως η μουσική για το ορατόριο Η Ιωάννα της Λωρραίνης στην πυρά), το τρίτο του κουαρτέτο λειτουργεί ως ένα βαθύτατα εσωστρεφές, σχεδόν εξομολογητικό έργο.

Το Ιστορικό πλαίσιο

Ο Arthur Honegger συνέθεσε το Κουαρτέτο Αρ.3 σε μια μεταβατική καμπή της ζωής του.Είχε ήδη καθιερωθεί διεθνώς χάρη στα περίφημα συμφωνικά του έργα (Pacific 231, Rugby), ωστόσο η μουσική δωματίου παρέμεινε για εκείνον το πεδίο της πιο αυστηρής δημιουργικής του αναζήτησης.

Μετά το δραματικό Δεύτερο Κουαρτέτο του (1934-1935), το Τρίτο Κουαρτέτο (H. 114) έρχεται να συμπυκνώσει την τεχνική ωριμότητα του συνθέτη. Το έργο παρουσιάστηκε το 1937 από τον οίκο Maurice Senart στο Παρίσι και από την πρώτη στιγμή τράβηξε την προσοχή των μουσικολόγων για τον τρόπο με τον οποίο διαχειρίζεται την κλασική φόρμα μέσα από ένα σύγχρονο, συχνά ασυμβίβαστο αρμονικό πρίσμα.

Η Σύνθεση: Arthur Honegger – String Quartet No. 3, H. 114

Το έργο ακολουθεί την παραδοσιακή τριμερή διάρθρωση (Γρήγορο – Αργό – Γρήγορο), διαρκώντας περίπου 18 με 20 λεπτά. Η εσωτερική του αρχιτεκτονική διακρίνεται τόσο για την ευρηματικότητα όσο και για την αδιάλειπτη λυρική ένταση:

  1. Allegro: Το πρώτο μέρος ανοίγει με μια οξεία, ρυθμικά τεταμένη κίνηση. Ο Arthur Honegger υπερβαίνει τον παραδοσιακό διαχωρισμό μελωδίας και συνοδείας στα έγχορδα, οικοδομώντας μια πυκνή πολυφωνική δομή. Η επεξεργασία των θεμάτων βασίζεται στη διασταύρωση και τη μίμηση των γραμμών, όπου η μπαρόκ αντιστικτική τεχνική ενσωματώνεται σε ένα ασταθές, ατονικό ή διτονικό αρμονικό πλαίσιο. Η διαρκής αυτή αρμονική και θεματική τριβή προσδίδει στο τμήμα έναν έκδηλα σκοτεινό και ανήσυχο χαρακτήρα, που αντανακλά το ιστορικό κλίμα των τελών της δεκαετίας του 1930
  2. Adagio: Το μεσαίο μέρος αποτελεί την καρδιά και το συναισθηματικό αποκορύφωμα του κουαρτέτου. Εδώ, η νευρική ένταση του προηγούμενου μέρους δίνει τη θέση της σε μια καθηλωτική, σχεδόν απόκοσμη γαλήνη. Οι γραμμές των οργάνων γίνονται πιο πλατιές, αργές και λυρικές, θυμίζοντας πένθιμο εμβατήριο. Ο Ονεγκέρ αποδεικνύει την ικανότητά του να πλάθει ηχοχρώματα μεγάλης βαρύτητας, όπου κάθε νότα κουβαλάει ένα ασήκωτο αίσθημα εσωτερικής πάλης και μελαγχολίας.
  3. Allegro (Φινάλε): Το τελευταίο μέρος επαναφέρει την αυστηρή ρυθμική αγωγή. Η γραφή χαρακτηρίζεται από κοφτές, αδιάκοπες αξίες που οδηγούν στην εκτόνωση της συσσωρευμένης έντασης των προηγούμενων μερών. Το έργο ολοκληρώνεται με μια καταληκτική, επιθετική κίνηση, η οποία αναδεικνύει την προσήλωση του Ονεγκέρ στη ρυθμική ακρίβεια και στη συνοχή της φόρμας.

Μουσική δωματίου του 20ού αιώνα

Το Κουαρτέτο Εγχόρδων αρ. 3, H. 114, συνιστά μια ιδιαίτερα σημαντική, αν και λιγότερο προβεβλημένη, κατάθεση στη μουσική δωματίου του 20ού αιώνα. Σε αντίθεση με τους συνθέτες της Δεύτερης Σχολής της Βιέννης, ο Ονεγκέρ δεν υιοθετεί τη δωδεκάφθογγη οργάνωση ή την πλήρη ατονικότητα. Διατηρεί τη θεμελιώδη αναφορά σε τονικά κέντρα, τα οποία ωστόσο διευρύνει μέσω διτονικών σχηματισμών και σύνθετων αρμονικών πυκνοτήτων.

Το έργο αποτυπώνει την αισθητική και ιστορική περιρρέουσα ατμόσφαιρα της περιόδου του Μεσοπολέμου. Παράλληλα, η εσωτερική του οργάνωση αναδεικνύει τη συνθετική οξύνοια του Ονεγκέρ, το έργο του οποίου εκτείνεται πολύ πέρα από τις γνωστές προγραμματικές του δημιουργίες.

Ετικέτα: