Κλασική μουσική και Όπερα στην Ελλάδα

Αρχική / Κλασική Μουσική 20ός αι. / Arnold Schoenberg – Pelléas et Mélisande

Arnold Schoenberg – Pelléas et Mélisande

Arnold Schoenberg - Pelléas et Mélisande Εξπρεσιονισμός και Κλασική μουσική

Από τον Συμβολισμό στον Εξπρεσιονισμό: Η Ψυχολογική Αποκαλυπτική σύνθεση του Arnold Schoenberg στο Pelléas et Mélisande

Δεν είναι τυχαίο ότι στις αρχές του 20ού αιώνα, τέσσερις σπουδαίοι συνθέτες στράφηκαν ταυτόχρονα στο συμβολιστικό δράμα του Maurice Maeterlinck, Pelléas et Mélisande. Το έργο συμπύκνωνε την καλλιτεχνική ανησυχία της ευρωπαϊκής fin de siècle, μιας εποχής γεμάτης παρακμή, μυστικισμό, αλλά και την αναζήτηση μιας νέας εκφραστικής γλώσσας.

Ενώ ο Gabriel Fauré περιορίστηκε σε μια σκηνική μουσική υπόκρουση και ο Claude Debussy παρέδωσε ένα εμβληματικό, ατμοσφαιρικό αριστούργημα του γαλλικού ιμπρεσιονισμού, επί της ουσίας ήταν ο Arnold Schoenberg εκείνος που μετέτρεψε την ιστορία σε μια εμβληματική έκρηξη. Ανάμεσα στον Sibelius και τους Γάλλους ομότεχνούς του, ο Schoenberg ξεχώρισε, βλέποντας στο δράμα του Maeterlinck όχι ως μια αινιγματική ιστορία, αλλά σαν το όχημα για να οδηγήσει τη μουσική στα έσχατα όρια του Ύστερου Ρομαντισμού, και ακόμα παραπέρα

Arnold Schoenberg: Η Εσωτερική «Παρόρμηση» και η Νέα Κλασική μουσική

Το 1903, σε ηλικία μόλις 29 ετών, ο Schoenberg ολοκληρώνει το συμφωνικό του ποίημα Pelléas et Mélisande (Op. 5). Το έργο αυτό αποτελεί ουσιαστικά, το κομβικό ορόσημο στην ιστορία της νεότερης λόγιας κλασικής μουσικής: είναι η γέφυρα που ενώνει τον πλούσιο βαγκνερινό συναισθηματισμό με την επερχόμενη επανάσταση της ατονικότητας και της «ελεύθερης ασυμφωνίας», η οποία θα ξεσπούσε λίγα χρόνια αργότερα (όπως στο 2ο Κουαρτέτο Εγχόρδων του 1908).

Για τον Schoenberg, η σύνθεση δεν ήταν θέμα παραδοσιακής συνθετικής «γοητείας», αλλά πρωτίστως και κυρίως μια εσωτερική αναγκαιότητα . Στην ψυχαναλυτική Βιέννη της εποχής του, η μουσική έπρεπε να εκφράσει τις σκοτεινές, υποσυνείδητες πτυχές της ανθρώπινης ψυχής.

Το Σκοτεινό δράμα: Η τραγωδία

Η πλοκή του Maeterlinck προσφέρει το ιδανικό υπόβαθρο για μια τέτοια ψυχολογική διεργασία:

  1. Η Συνάντηση: Ο Golaud ανακαλύπτει στο δάσος τη μυστηριώδη, σχεδόν αέρινη Mélisande. Τη παντρεύεται και τη μεταφέρει στο επιβλητικό κάστρο της οικογένειάς του.
  2. Ο Απαγορευμένος Έρωτας: Εκεί, η Mélisande και ο νεότερος ετεροθαλής αδελφός του Golaud, ο Pelléas, ερωτεύονται παράφορα.
  3. Η Τραγωδία: Η αυξανόμενη καχυποψία και η ζήλια του Golaud οδηγούν στην καταστροφή. Ανακαλύπτει τους εραστές, σκοτώνει τον Pelléa, ενώ η Mélisande πεθαίνει λίγο μετά τη γέννηση του παιδιού της.

Απ΄τον Richard Wagner στον Arnold Schoenberg

Ο Arnold Schoenberg αξιοποιεί την τεχνική των καθοδηγητικών μοτίβων (leitmotifs) του Richard Wagner, συνθέτοντας ένα δυναμικό πολυδιάστατο μουσικό αφήγημα. Αργότερα σε επιστολή του προς τον κουνιάδο και μαέστρο Alexander Zemlinsky, ο ίδιος ο συνθέτης ξεδιπλώνει τις βασικές μουσικές ψηφίδες:

  • Το αρχικό εύθραυστο μοτίβο της Mélisande,
  • Το σκοτεινό «μοτίβο της μοίρας»,
  • Το παιχνιδιάρικο σκέρτσο για «το παιχνίδι με το δαχτυλίδι»,
  • Το αισθησιακό adagio για «τη σκηνή με τα μαλλιά της Mélisande»,
  • Και η δραματική κορύφωση της «ερωτικής σκηνής» και του «θανάτου της Mélisande».

Η Ανάλυση του Έργου κατά τον Alban Berg

Ο μαθητής του Arnold Schoenberg, Alban Berg, στην περίφημη ανάλυσή του, αποκάλυψε ότι το μονοκόμματο συμφωνικό ποίημα ακολουθεί στην πραγματικότητα τη δομή μιας τετραμερούς συμφωνίας:

ΜέροςΜουσική ΜορφήΔραματική Αντιστοιχία
1ο ΜέροςΜορφή ΣονάταςΗ συνάντηση στο δάσος, ο γάμος με τον Golaud, η γνωριμία με τον Pelléas και το ξύπνημα του έρωτα.
2ο ΜέροςΣκέρτσοΟι ανάλαφρες αλλά γεμάτες ένταση σκηνές στο σιντριβάνι και στον πύργο.
3ο ΜέροςΑργό Μέρος (Adagio)Η κορύφωση της ερωτικής σκηνής και η τραγική δολοφονία του Pelléa.
4ο ΜέροςΦινάλεΑνάκληση των αρχικών μοτίβων (θέμα του έρωτος) και ο θρηνητικός θάνατος της Mélisande.

Pelléas et Mélisande: Η κατακλείδα του έργου

To Pelléas et Mélisande παραμένει ένα από τα λαμπρότερα ορχηστρικά επιτεύγματα του Arnold Schoenberg. Αν και η γιγαντιαία ενορχήστρωση και η δομική του αυστηρότητα προδίδουν τη βαθιά συγγένεια με τη γερμανική παράδοση των Brahms και Wagner, η συναισθηματική του κορύφωση κοιτάζει σταθερά προς το μέλλον. Με αυτό το έργο, ο Arnold Schoenberg άνοιξε διάπλατα την πόρτα στον μουσικό μοντερνισμό της κλασικής μουσικής του 20ού αιώνα.

Ετικέτα: